• Italiano
  • English
  • Español
  • 中文 (中国)
  • Română
  • Shqip
  • العربية

Themelues qytetesh dhe kolonizatorë

Emigracioni italian në Shtetet e Bashkuara, megjithëse përbëhej kryesisht nga fshatarë, ndenji larg bujqësisë, me përjashtim të shteteve të jugut. Tontitown, Arkansas, koloni kjo e themeluar në vitin 1898 ka edhe sot një komponent të fortë italian, dhe në Kaliforni , Italian-Swiss Agricoltural Colony, që lindi në vitin 1881 në Sonoma Valley, me iniciativën e Andrea Sbarboro, pioniere e shoqërive italiane në “kontetë e verës”.

Situata në Amerikën Latine ishte e ndryshme. Në Brazil, fermerët venecianë, friulianë, trentin dhe lombard krijuan koloni të cilave u dhanë emrat e vendeve të origjinës së tyre.

Në Argjentinë, për shembull, është Villa Regina ku kolonët italianë e shndërruan shkretëtirën në pemishte, vreshta, plantacione drithërash, misri dhe perimesh.

Një rrugëtim i veçantë i disa italianëve ka qenë ai i themeluesve të qyteteve. Ngandonjëherë sipërmarrës të vegjël, që operonin në induktin e konstruksioneve hekurudhore, patën inteligjencën të paraprinin, në vend që të ndiqnin gjurmët e të tjerëve, duke blerë toka të përshtatshme për stacionet e ardhshme dhe vendet që do të lindnin rreth tyre. Për këtë arsye disa prej tyre mbahen mend si “themelues të qyteteve”.


“Italitë e vogla”

Rrugët e Little Italy, siç quhej lagja italiane në Shtetet e Bashkuara, ishin të ngushta, të mbushura me njerëz, të pista, të mbizotëruara nga  tenements , blloqe pallatesh të mëdha të shkatërruara, me banja të përbashkëta dhe hyrje në rrugica pothuajse të paarritshme dhe të errëta.

Imigranti i sapoardhur gjente strehë në “Italinë e vogël” duke u integruar në grupin që riprodhonte vlerat dhe sjelljet e njohura. Në Buenos Aires emigrantët gjetën strehim në zonën e portit, në pallatet e transformuara në banesa, conventillos: ndërtesa me dy kate, me oborr të brendshëm ku banjat ishin të përbashkëta.

Conventillos në Buenos Aires dhe tenements në Nju Jork, u bënë qendra të riprodhimit të kulturës italiane dhe origjina e lagjeve italiane ku rrugët kishin funksionin e sheshit të fshatit, ku gjendej një trashëgimi kulturore, pezull midis rrënjëve të lashta dhe “kufijve” të rinj.


Shtëpia e dashur

Blerja e shtëpisë u bë një nga “sinjalet” më të sigurta të rrugëtimit të kryer dhe të “përparimit” të bërë: shtëpia është vendi ku të gjithë mund të jenë thjesht vetvetja. Shtëpia është fole dhe fortesë; strehë për ata që kanë “brenda Italinë, jashtë Amerikën”, akoma për t’u pushtuar në pjesën më të madhe të saj. Edhe fotografitë janë pothuajse biografi të shkruara nga vetë emigrantët.

Dy dëshmi të ndryshme: Augustin Storace tregtar dhe  bombero (zjarrfikës) në Lima. I pajisur me një arsimim të mirë, përdor objektivin për të fiksuar skena të jetës familjare. Benny Moscardini, i transplatuar në Boston, e përdor fotografinë në mënyrë më pak private: merr portrete të të rinjve dhe të vajzave të lagjes, rrugët e zbukuruara për nder të gjeneralit Diaz dhe, me rastin e një udhëtimi në Itali, një bankinë të portit të New Jorkut.


Histori intolerance

Historia e emigrimit italian është e mbushur me episodet tragjike të ksenofobisë, që janë vërtetuar veçanërisht në dekadën e fundit të Tetëqindës. Në Shtetet e Bashkuara: në vitin 1891, 11 linçime në Nju Orleans; në vitin 1893, 1 në Denver; në vitin 1895, 6 vrasje në Walsenburg; në vitin 1896, 5 linçime në Tallulah. Në Evropë: në vitin 1893 shumë viktima në aksidentet e Aigues Mortes, në Francë; në vitin 1896, 3 vrasje në Zurich. Shumë agresione të tjera kanë shënuar të gjithë emigracionin e madh.

Elemente të përbashkëta ishin: paragjykimet racore dhe kulturore; frika e pasojave ekonomike për shkak të dyndjes së emigrantëve; ndikimi i situatës së përgjithshme politike. Antipatia me sfond racial ndaj italianëve, që konsideroheshin pak më shumë se zezakët, rezulton nga vinjetat e panumërta denigruese të botuara në gazetat e shumë vendeve.


Histori intolerance

Historia e emigrimit italian është e mbushur me episodet tragjike të ksenofobisë, që janë vërtetuar veçanërisht në dekadën e fundit të Tetëqindës. Në Shtetet e Bashkuara: në vitin 1891, 11 linçime në Nju Orleans; në vitin 1893, 1 në Denver; në vitin 1895, 6 vrasje në Walsenburg; në vitin 1896, 5 linçime në Tallulah. Në Evropë: në vitin 1893 shumë viktima në aksidentet e Aigues Mortes, në Francë; në vitin 1896, 3 vrasje në Zurich. Shumë agresione të tjera kanë shënuar të gjithë emigracionin e madh.

Elemente të përbashkëta ishin: paragjykimet racore dhe kulturore; frika e pasojave ekonomike për shkak të dyndjes së emigrantëve; ndikimi i situatës së përgjithshme politike. Antipatia me sfond racial ndaj italianëve, që konsideroheshin pak më shumë se zezakët, rezulton nga vinjetat e panumërta denigruese të botuara në gazetat e shumë vendeve.Në drejtim të një identiteti kompleks

Emigrantëve të parë u përshtatet përkufizimi të “çrrënjosur”: në përgjithësi ata, duke u përballuar me diversitetin që i rrethonte, e mbrojtën veten duke mësuar gjuhën, vetëm minimumin e domosdoshëm dhe njëkohësisht duke ruajtur zakonet dhe traditën e jetës së tyre origjinare. Brezi i dytë, që shpesh kishte lindur në vendin e ri, jetonte i pasigurt në zgjedhjen ndërmjet një të kaluare që mund të ofronte ndonjë pikë referimi dhe një të ardhme tërheqëse, por ende me tipare të pasakta.

Brezat e tretë dhe të katërt rezultojnë të përfshirë në shoqërinë në të cilën veprojnë dhe shquhen në politikë, art, financë, kinema dhe tregti. Ndërsa gjeneratat integrohen, ata ndiejnë nevojën për të rizbuluar rrënjët e tyre dhe kërkojnë t’i rimarrin ato në kërkim të identitetit, një shtytje që bashkon aspektet etnike (besim fetar, festa, gastronomi) dhe stilet e reja të jetesës (punë, familje, miqësi) .


Pjesëmarrja në grup

Gjatë “emigracionit të madh” shoqatat lindën për ndihmë të ndërsjellë ndërmjet anëtarëve, duke i ndihmuar ata të kapërcejnë vështirësitë që lidhen me futjen në realitetin e ri. Duke paguar kuota të vogla mujore merreshin masa për të ndihmuar ata që humbnin punën dhe për të kuruar të sëmurët. Ndonjëherë me shoqërinë kombinohej një furnizim me artikuj të nevojave kryesore me çmime të volitshme.

Më pas, shoqëritë e zgjeruan aktivitetin e tyre: ata morën përsipër aktivitetin e zyrës së punës; ofruan arsimim sanitar me mjekë dhe ambulatorë; krijuan shkolla dhe biblioteka për mësimin e gjuhës italiane dhe për përmirësimin e edukimit teknik të anëtarëve; organizuan dreka sociale, valle, festa, ngjarje të shënuara politike dhe fetare, manifestime kulturore dhe sportive. Pranë shoqërive ishte e mundur të ndiqeshin ngjarjet italiane duke lexuar gazetat italiane.


Shkolla ndërmjet dy botëve

Të gjitha qeveritë e vendeve të imigracionit kanë vepruar drejt integrimit në drejtim të të huajve. Njeriu emigrant vetëm mendonte për të fituar, për të mbajtur familjen e tij në atdhe dhe për të shpejtuar kohën e kthimit, për këtë arsye, refuzonte çdo kontakt me gjuhën e panjohur, me zakonet e ndryshme, madje edhe ato që kishin lidhje me kohën e lirë. Politika më efektive e integrimit e zbatuar nga vendet pritëse u arrit nëpërmjet shkollës dhe me ndërhyrjet asistenciale për të bërë që të fitohen sa më shpejt zakonet dhe traditat lokale.

Qeveritë italiane e kuptuan rëndësinë e mbajtjes së lidhjeve me emigrantët: në vitin 1889 u miratua ligji për shkollat italiane jashtë vendit; në atë vit lindi “Shoqëria Dante Alighieri” për përhapjen e gjuhës dhe të kulturës italiane në botë.


Shenjtorë dhe procesione

Festat fetare përfshinin familjen dhe tërë komunitetin dhe, përveç Krishtlindjeve dhe Pashkëve, edhe festat e kremtimit të shenjtorëve mbrojtës. Emigrantët, duke marrë pjesë në to, bashkoheshin me jetën e komunitetit të origjinës, i ndjenin shenjtorët si mbrojtësit e tyre në çështjen e mërgimit dhe për të marrë prej tyre ngushëllim dhe ndihmë. Rëndësia e fesë në komunitetet e ndryshme italiane demonstrohet nga zhvillimi i vendeve të kultit: duke filluar nga kapela e vogël prej druri deri te kisha e thjeshtë prej guri, dhe së fundi tek ata monumentalet, me kambanoret e larta, me stile arkitekturale sipas frymëzimit italian.